Zapraszamy na wernisaż wystawy "O Sporcie, tyś jest Radością"
14 października, godz. 18.00
Sport na dawnej pocztówce ze zbiorów Biblioteki Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie.
Na wystawie przedstawiono 300 pocztówek pochodzących z lat 1897-1940.
Wystawa jest pierwszą ekspozycją, która w tak szerokim stopniu wykorzystuje kolekcję pocztówek sportowych Muzeum Sportu i Turystyki oraz prezentuje ich zróżnicowanie w podejściu do tematu. Kolekcja ta uznawana jest za cenny zbiór archiwalny, pozostający w zasobach Biblioteki MSiT.
Tytuł wystawy "O Sporcie, tyś jest Radością" niesie w sobie lekkość, która kojarzy się zarówno z charakterem samej pocztówki, jak i treściami, jakie ona niesie. Sport na karcie pocztowej, w znakomitej większości przypadków, jawi się ze swej najmilszej strony; częściej ukazuje jego przyjemnościowe aspekty niż trud i wysiłek leżące u podstaw sukcesów w zmaganiach fizycznych. Jest pretekstem do zwrócenia uwagi na urodę ludzkiego ciała, zachętą do podnoszenia jego tężyzny poprzez aktywność rozwijaną zarówno w ostrej rywalizacji, jak i w miłym, często damsko-męskim towarzystwie. Stąd pojawiające się na pocztówkach urokliwe postaci kobiece, czy pary, których przedstawienie sugeruje, że uprawianie sportu niesie niejedną obietnicę. Humorystyczne i satyryczne akcenty, nierzadkie w pocztówce sportowej, podkreślają, że sport jest okazją do zabawy, do śmiechu, do radości. I do dumy z odniesionych zwycięstw, o czym przekonuje wiele kart ukazujących znanych sportowców, dokumentujących zawody, pokazy gimnastyczne i inne wydarzenia.
Na wystawie przedstawiono 300 pocztówek pochodzących z lat 1897-1940. W kilku przypadkach użyto kart wydanych później, ale przedstawiających wydarzenia z okresu objętego chronologią. Przykładem dwie fotograficzne pocztówki, wydane około 1960 roku w Szwajcarii, a prezentujące siedmioosobowy zespół alpinistów, który w 1865 roku dokonał pierwszego wejścia na Matterhorn, jeden z najbardziej znanych alpejskich szczytów.
Pocztówki zostały przedstawione w 14 działach tematycznych: T.G. "Sokół"; Wioślarstwo, Żeglarstwo; Pływanie; Cykliści, Siłacze, boks, zapasy; Szermierka, łucznictwo; Jeździectwo; Lotniarstwo, baloniarstwo; Igrzyska Olimpijskie; Sporty zimowe: narciarstwo, łyżwiarstwo, saneczkarstwo; Alpinizm; Piłka nożna; Tenis; Gry różne.
Wszystkie zaprezentowane na wystawie pocztówki pochodzą z własnej kolekcji muzealnej. Muzeum Sportu i Turystyki gromadzi pocztówki tematyczne od wielu lat. Zalążkiem kolekcji stały się karty pocztowe, które trafiły do Muzeum wraz z dokumentalna spuścizną Antoniego Durskiego, naczelnika Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" we Lwowie. Początkowo zbiory powiększały się spontanicznie - wiele eksponatów stanowiło przypadkowe nabytki. Od lat 80. XX stulecia są one sukcesywnie i w sposób przemyślany wzbogacane, dzięki penetracji rynku antykwarycznego, udziałowi Muzeum w giełdach i aukcjach skupiających filokartystów, a także darowiznom osób prywatnych, Polskiego Komitetu Olimpijskiego, związków sportowych oraz innych instytucji i organizacji.
Obecnie kolekcja pocztówek obejmuje przeszło 2000 obiektów. Pocztówki, pochodzące z różnych okresów, przedstawiają m.in.: dyscypliny sportowe, obiekty architektury, takie jak stadiony, skocznie narciarskie, przystanie wodne, korty tenisowe, lodowiska, sprzęt i przyrządy, wydarzenia sportowe, w tym igrzyska olimpijskie, sport niepełnosprawnych, sport w czasie II wojny światowej, sport w sztuce ,ubiory sportowe, a także ludzi sportu, oraz obrazki humorystyczne związane z uprawianiem przeróżnych aktywności fizycznych. W kolekcji znajduje się także liczący blisko 200 kart zbiór pocztówki turystycznej.
Najstarsze karty pocztowe w zbiorach muzealnych pochodzą z końca XIX wieku. Na karcie z 1897 roku zalotna dziewczyna w obcisłym pasiastym kostiumie zachęca do korzystania z morskich kąpieli. Dwie pocztówki z 1898 roku zapraszają do uprawiania wioślarstwa i rekreacji rowerowej w mieszanym towarzystwie. Z 1900 roku pochodzi już 17 kart związanych z takimi dyscyplinami, jak: jeździectwo, tenis, alpinizm, łucznictwo, narciarstwo, kolarstwo, pływanie, oraz z działalnością Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół".
Pocztówki związane z „Sokołem” tworzą obszerny zbiór, liczący 306 obiektów, z różnych okresów działalności Towarzystwa. Najdawniejsze pochodzą z 1900 i 1901 roku; przedstawiają gmach „Sokoła” w Krakowie oraz uroczystość poświęcenia gmachu „Sokoła” w Kołomyi.
Celem Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół", powstałego we Lwowie w 1867 roku i następnie rozwijającego się dynamicznie na ziemiach polskich i w środowiskach polonijnych, było fizyczne i duchowe odrodzenie narodu poprzez kultywowanie gimnastyki i innych ćwiczeń fizycznych. Pocztówki prezentują młodzież podczas uroczystości sokolich, pochodów, zawodów i pokazów gimnastycznych, stroje organizacyjne i sportowe, podobizny druhów i druhen. Często powracającym tematem są gmachy „Sokoła” w różnych miastach. Na pocztówkach pojawiają się także teksty i nuty pieśni sokolich, oraz elementy nawiązujące do działalności organizacji – pióra sokole, sztandary, hasła i mundury, stanowiące symbol wiary w odrodzenie polskiej państwowości. Ciekawa szata graficzna i kolorystyka utrzymana w barwach zieleni, czerwieni i błękitu wyróżnia pocztówki sokole w kolekcji.
Zbiory muzealne są już na tyle zasobne, że umożliwiają śledzenie zarówno historii sportu na ziemiach polskich i na świecie, jak i historii pocztówki. Narodziny karty pocztowej zbiegły się w czasie z rodzącym się zainteresowaniem sportem. Pocztówki o charakterze sportowym pojawiły się już w latach 80 XIX wieku. Dokumentowały międzynarodowe i lokalne zawody sportowe, popularyzowały nowe dyscypliny i ich bohaterów, a także osiągnięcia zdobywców górskich szczytów i wyczyny podróżników. Szczególnym rarytasem były dla kolekcjonerów karty pocztowe upamiętniające olimpijskie zmagania sportowców, pierwsze przeloty samolotowe, wielkie rajdy samochodowe, a także widokówki przedstawiające zdjęcia mechanizmów maszyn nowego typu.
Pocztówki o tematyce sportowej przyczyniały się do kreowania mody sportowej i obyczajów. Otworzyły drogę paniom do śmiałego podnoszenia spódnic ponad kostkę podczas szusowania na nartach, wdziewania szykownych pumpów za kolana na rowerowe przejażdżki i oddawania się zajęciom rekreacyjnym we dwoje - podczas przejażdżek konnych, na lodowisku, na wodzie, na stoku. Rekreacja sportowa stwarzała wiele zabawnych sytuacji, takich jak m.in. upadki z konia, roweru, wywrotki łodzi, które twórcy pocztówek wykorzystywali tworząc kartki zabawne, prześmiewcze. Do tych aspektów nawiązywały niektóre pocztówki reklamowe, jak na przykład ta z lat 20. ubiegłego wieku przekonująca o wyższości spędzania czasu w kawiarni i restauracji Morskie Oko w Zakopanem nad męczarniami zjazdów narciarskich. Karty pocztowe często pełniły funkcje reklamowe i informacyjne, dlatego też towarzyszyły wydarzeniom sportowym, wystawom o tej tematyce, a także ekspozycjom przemysłowym.
Odbicie w pocztówkach znajdowały sporty wyczynowe - kolarstwo szosowe i na torze, rajdy i wyścigi samochodowe, zawody baloniarskie, przeloty sterowców. Karty tego typu cieszyły się dużym zainteresowaniem kolekcjonerów. Podobnie jak fotograficzne pocztówki przedstawiające wyróżniających się zawodników. Na przełomie XIX i XX wieku wiele emocji budziły zawody zapaśnicze i bokserskie. W zbiorach muzealnych znajduje się kilkanaście pocztówek prezentujących czołowych zapaśników, a wśród nich takie gwiazdy, jak Władysław Pytlasińki i Piotr Jankowski. Karty z wizerunkami zawodników i trenerów zyskały jeszcze na popularności po odzyskaniu niepodległości państwowej, kiedy sukcesy sportowców stały się miarą dokonań Polski. Przykładami są m.in.: pocztówka z sylwetką Haliny Konopackiej-Matuszewskiej, zdobywczyni złotego medalu w rzucie dyskiem na IX Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 roku; karta prezentująca Józefa Stefańskiego, mistrza kolarskiego z lat 30. ubiegłego stulecia, czy też inna ukazująca por. Franciszka Żwirkę, zwycięzcę międzynarodowych zawodów lotniczych z 1932 roku, pozującego na tle samolotu wraz z żoną i synkiem.
W pocztówce sportowej można dostrzec wszelkie trendy estetyczne i techniki wydawnicze występujące w kartach pocztowych o innej tematyce. W ich tworzeniu mieli swój udział znani fotograficy, ilustratorzy, plakaciści i malarze, a wśród nich: Marjan Fuks, Jerzy Głosik, Alfons Mucha, Walery Eliasz Radzikowski, Roman Puchalski, Jan Ryś, Paweł Dadlez, Miron Duda, Juliusz Kossak, Mieczysław Majewski. Wydawane były przez Książnicę Atlas, Salon Malarzy Polskich w Krakowie, Wydawnictwo Sztuka w Krakowie, Spółdzielnię Pracy Jedność w Zakopanem oraz Krajową Agencję Wydawniczą.
Muzeum Sportu i Turystyki nie tylko kolekcjonuje pocztówki, ale jest także ich wydawcą. Pierwsze pocztówki zostały zaprojektowane przez pracowników Muzeum i wykonane we własnej pracowni fotograficznej w latach 70. XX stulecia. Kolejne przedstawiały w czarno-bieli ówczesną siedzibę Muzeum i ekspozycję Muzeum Sportu i Turystyki Region Karkonoszy w Karpaczu. Po latach wydano tę serię w kolorze i jest ona sukcesywnie wznawiana po wyczerpaniu nakładu. Na uwagę zasługują dwie kolorowe serie reprodukcji dzieł sztuki, stanowiących własność muzeum, zatytułowane „Polski plakat olimpijski” oraz „Sport w sztuce” oraz wydane w 1998 roku pocztówki prezentujące plakaty olimpijskie i sokole. W 2006 roku, dwa lata po otwarciu ekspozycji stałej w obecnej siedzibie Muzeum, wprowadzono do sprzedaży pięć pocztówek przedstawiających fragmenty tej ekspozycji.
Muzealna kolekcja pocztówek wykorzystywana jest przy okazji wystaw czasowych, a także na ekspozycjach odbywających się poza Muzeum. Pocztówki stanowiły dopełnienie merytoryczne i plastyczne takich wystaw, jak: „Sport i turystyka na dawnej fotografii” (1974), „Sport kobiet” (1982), „100 lat WTC i kolarstwa polskiego”(1986), „Najciekawsze dary i nabytki MSiT w latach 1985-1987 (1988). W końcu lat 90. ubiegłego stulecia były eksponowane w Karpaczu na wystawie „Turystyka górska na dawnej fotografii”; w Muzeum Niepodległości w Warszawie na ekspozycji „Czołem Ojczyźnie, szponem wrogowi”; w Muzeum Historycznym w Warszawie na wystawie poświęconej Warszawskiemu Towarzystwu Cyklistów i w obecnej siedzibie Muzeum na wystawach czasowych poświęconych Januszowi Kusocińskiemu (2007) oraz Warszawskiemu Towarzystwu Wioślarskiemu (2008).
