Zapraszamy na rajd rowerowy do miejsca narodzin Czesława Miłosza.
3-7 sierpnia 2011 r.
"Dobrze jest urodzić się w małym kraju, gdzie przyroda jest ludzka, na miarę człowieka, gdzie w ciągu stuleci współżyły ze sobą różne języki i różne religie. Mam na myśli Litwę, ziemię mitów i poezji." Czesław Miłosz
Zgłoszenia uczestników są przyjmowane do 19 lipca br. w DKP (pokój 203) lub e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. (liczba miejsc ograniczona).
Mecenat - Stowarzyszenie "Wspólnota Polska"
Organizator - Dom Kultury Polskiej w Wilnie
Wiek uczestników - od lat 18 (młodsi powinni mieć pisemne pozwolenie rodziców)
Regulamin rajdu rowerowego zobowiązuje uczestników do udokumentowania (dowolną techniką) źródeł inspiracji twórczych Czesława Miłosza, które będą towarzyszyć podczas rajdu.
Wpisowe za udział w rajdzie rowerowym - 40 Lt.
Sprzęt turystyczny (namiot, śpiwór) - w zakresie własnym.
Wyżywienie zapewnia organizator.
W razie potrzeby organizator zapewnia rowery (ilość rowerów ograniczona).
Więcej informacji - Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Koordynator projektu - Bożena Mieżonis, tel. kom. +370 652 67 690; 5 233 3663
PROGRAM:
3 sierpnia
Wilno (od DKP) - Mejszagoła - Szyrwinty - rzeka Szyrwinta
Odległość: 61 km
Nocleg: przy rzece Szyrwinta
Mejszagoła (Maišiagala)
Mejszagoła jest jedną z najdawniejszych osad na Litwie. W czasach pogańskich był tu drewniany zamek i dwór wiejski wielkich książąt litewskich. Zdaniem kronikarza Jana Długosza po ustąpieniu tronu Władysławowi Jagielle miał tutaj mieszkać aż do śmierci i zostać pochowany Olgierd.
W latach 1920-1939 Mejszagoła należała do Wileńszczyzny, którą zarządzała Polska. Możliwe, że nazwa miasteczka powstała od nazwy osobowej Maišys lub Maišelis, dodając końcówkę -gala (koniec, skraj). Etymologia ludowa mówi, że budując miejscową górę zamkową, jednej osobie niosącej worek na górę rozerwał się krawędź worku i on zawołał „Maišo galas!“.
Mejszagoła obecnie jest silnym ośrodek polskości.
16 lutego 2011 r. w miejscowości złożył wizytę Prezydent RP Bronisław Komorowski. Podczas wizyty spotkał się z miejscowymi Polakami oraz uhonorował Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi RP 105-letniego księdza prałata Józefa Obrębskiego - "Patryjarchę Wileńszczyzny".
Szyrwinty (Širvintos)
Miasto (7200 mieszkańców) na Litwie, położone na północny zachód od Wilna (50 km), na drodze do Wiłkomierza. Jest stolicą rejonu. W latach 1922-1939 miasto znajdowało się kilka kilometrów od granicy z Polską, po litewskiej stronie. Według ostatniego spisu powszechnego Polacy stanowią 10% mieszkańców rejonu szyrwinckiego. W przedmieściu miasteczka – w Kazliszkach jest stary młyn wodny.
Rzeka Szyrwinta (up. Širvinta)
Rzeka na Litwie o długości 129 km, najdłuższy dopływ Świętej. Jest szesnastą pod względem długości rzeką na Litwie i ósmą wśród tych, które w całości znajduja się na litewskim terytorium. Ma swoje źródła na wyżanach w pobliżu miasta Szyrwinty, przez, które także przepływa. Płynie przez gminę Szyrwinty, gminę Wiłkomierz i gminę Janów. Do Świętej uchodzi w pobliżu miasta Wieprze.
4 sierpnia
Giełwany-Wieprze- Szaty- Łanczanów - Świętobrość
Odległość: 80km
Nocleg: Świętobrość (przy rzece Niewiaża)
Giełwany (Gelvonai)
Miasteczko Giełwany wspominane już od 1385 r. Jedni nazwę wywodzą od gwarowego wyrazu „gelvonis“, który znaczy „żądło pszczoły“ , inni – od nieopodal leżącego jeziora Gełwa (Gelvos ež.). Do XIX wieku miasteczko należało do rodziny Żabów. Gdy ich córka Alina wyszła za mąż za dworzanina Czabiszków Stefana Aleksandra Platera, miasteczko stało się własnością Platerów (szlachta litewska i polska). Jeden z potomków tej rodziny (1895-1897) zbudował kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Kościół ten nie ma wież, jest zestawieniem neoklasycyzmu i neobaroku. Na placu przy kościele znajduje się XIX-wieczna kaplica, gdzie wmurowany jest kamień o rozmiarach 90x36cm ze znakiem, przypominającym stopę człowieka.
W starożytności, kiedy dookoła były gęste lasy, w nocy idącej kobiecie objawiła się Matka Boża. Po objawieniu kobieta zauważyła w kamieniu wyciśniętą stopę. Na placu przy kościele kest kapliczka – krypta grafów Platerów. W latach 1848-1849 w Giełwanach żył przyszły biskup i poeta, autor poematu „Borek oniksztyński“ („Anykščių šilelis“) - Antanas Baranauskas.
W okolicach Giełwanów – Mikałajuny (Mikalajūnai) – wieś jednodrożna, założona podczas reformy pomiary włócznej w XVI w. Zachowała autentyczność XIX wieku. Takich ulicówek na Litwie jest niewiele, ponieważ późniejsze reformy rozwinęły je na chutory.
Wieprze (Vepriai)
Wieprze zostały wzniesione nieopodal jeziora Wieprze oraz rzeczki Rzesza (up. Riešės). Nazwa Wieprze pochodzi od bałtyckiego wyrazu veprys, znaczącego dzika. Z pewnością nazwa miejscowości i zamku powstała od nazwy nieopodal położonego jeziora, którego pierwotną formą mogło być Veprys. W języku polskim Vepriai oznaczają Wieprze.
Nazwa Wieprze (Weperen) pierwszy raz wspomina się w kronikach Wiganda z Marburga w roku 1384. Wspierany przez Zakon Krzyżacki, kofliktując z Jagiełłą Witold atakował znajdujący się tu zamek. W późniejszych wiekach znanym dworem wieprzańskim rządzili Kieżgajłowie, Ogińscy, Tyzenhauzowie, Kosakowie, Platerowie.
Dolny bieg rzeki Rzesza nazwany jest Cedronem. Od roku 1846 jest to miejsce odpustu na Zielone Świątki. Uważano, że rzeczka posiada moc uzdrawiania. Tu urządzono kapliczki Drogi Męki Chrystusa, zniszczone w czasachy sowieckich, ale odbudowane w 1990 r. Miasteczko posiada pałac dworski w stylu neoklasycznym, park dworski, kamień wieprzański.
W dzieciństwie wakacje tu spędzał stąd pochodzący litewski pisarz i malarz Leonardas Gutauskas. Okres ten opisał w jednym z najsłynnejszych swoich romanów Vilko dantų karoliai, który był ekranizowany przez Algimantasa Puipy.
Szaty (Šėta)
Przez miasteczko płynie rzeka Abela (up. Obelis), dopływ Niewiaży. W roku 1362 miasteczko wspominane jest w opisach wypraw wojennych Zakonu Liwońskiego. W Szatach gromadzili się członkowie powstania kościuszkowskiego, a w 1863 r. tu powstaniu dowodził Z. Sierakowski. Na pocz. XX wieku było to kwitnące miasteczko: działało ok. 40 sklepów i karczm, pracowni skór, wodne młyny. Niestety, nie została taka do dzisiaj. Pierwszy raz Szaty były spalone przez Szwedów, paliły się również podczas wojny 1892 r., bardzo ucierpiały podczas I i II wojny światowej. Zostały tylko kontury placu, eklektyczny kościół Św. Trójcy i kaplica Wieliczków.
Łanczanów (Lančiūnava)
Miateczko poołożone 13 km na północny wschód od Kiejdan, przy drodze Via Baltica. W Łanczanawie jest kościół św. Kazimierza. W całym regionie słynie z ogrodników. Zachował się park przy dworku.
Świętobrość (Šventybrastis)
Wieś leży nad lewym brzegiem Niewiaży (up. Nevėžys), przy skrzyżowaniu z rzeczką Brześć (up. Brasta). Kościół Przemienienia Pańskiego jest drewniany, wybudowany w roku 1744 ze środków dworzanina Ignacego Zawiszy. Tu odbył się ślub Aleksandra Miłosza i Weroniki Miłoszowej z Kunatów – rodziców Czesława Miłosza. W roku 1911 w kościele ochrzczono samego pisarza.
5 sierpnia
Świętobrość - Szetejnie - Opitołoki - Kiejdany - Kalibrze - Szłapobrzeź - Akademia - Datnów - Pelednagi
Odległość: 66 km
Nocleg: Pelėdnagiai (prie Nevėžio)
Szetejnie (Šeteniai)
Miasteczko, które rozsławił laureat Nagrody Nobla Cz. Miłosz. Tu pochowani są jego dziadkowie ze strony matki – Kunaty. Przez miasteczko płynie rzeka Niewiaża, którą pisarz opisał w swojej powieści „Dolina Issy“.
30 czerwca 1911 r. w miejscowym dworze urodził się Czesław Miłosz. Mieszkał tam w latach 1911-1913 i 1918-1920. Do lat dziecinnych w litewskim zaścianku noblista powraca w wielu utworach, m.in. w powieści "Dolina Issy". W 1999 r. w odrestaurowanym budynku dworskiego świrna powstała ekspozycja poświęcona Miłoszowi.
"Dobrze jest urodzić się w małym kraju, gdzie przyroda jest ludzka, na miarę człowieka, gdzie w ciągu stuleci współżyły ze sobą różne języki i różne religie. Mam na myśli Litwę, ziemię mitów i poezji", Czesław Miłosz, fragment odczytu z okazji otrzymania Nagrody Nobla
Opitołoki (Apytalaukis)
Nazwa miejscowości jest hydronimiczna. Jeszcze w 1848 r. przez miejscowość płynący Ałkup (up.Alkupis), nazywany Talaukiem (Talaukis), dlatego Opitołoki oznaczają miejscowość około Talauku. Pierwszy raz wspominane w kronikach z lat 1371. Nad brzegiem rzeczki Alkup (up. Alkupio) pozostał pałac dworski Zabiełów – budowla w stylu architektury neorenesansowej. W miejscowości jest kościół Św. Apostołów Piotra i Pawła.
Kiejdany (Kėdainiai)
Miasto leży na ziemi zamieszkiwanej przez plemię Żmudzinów. Kiejdany po raz pierwszy wymieniane w źródłach pisanych 1372 r.
Jak głosi legendy, nazwa Kiejdany powstała od imienia bogatego kupca Kiejdangena, przybyłego z Kurlandii, który założył tu niedużą wieś. W kronice H. Vartberg wspominana jest miejscowość Gaydine, natomiast Jan Długosz wspomina Kiejdany. Późniejsze źródła miasto również nazywają różnie -Keidaini, Keidany, Keidony i in. W XVII w. jest znana forma Kėdainys, w okresie międzywojennym XX w. – Kedainiai.
W roku 1535 gdy właściciel Kiejdanów książe Jan Radziwiłł został starostą Księstwa Żmudzkiego, miasto stało się centrum administracyjnym Żmudzi. Działalność gospodarczą i handlową Kiejdanów ożywiło prawo rozwoju przemysłu stoczniowego rzeką Niewiaża, nadane w 1568 r. przez Sejm Grodzieński. W roku 1581 Sejm Warszawski zlegalizował wolny port na tworzącym się przedmieściu Skongala (Skongalis) i w 1585 r. potwierdzony regulamin dla rzemieślników miasta.
Kalibrze (Kalnaberžė)
Dworowisko nad prawym brzegiem Niewiaży. Kalibrze pierwszy raz wspominana w roku 1371 w kronice liwońskiej H. Wartberga. Pozostał pałac dworski. O mieście pisał Cz. Miłosz.
Szłapobrzeź (Šlapaberžė)
Wieś parafialna przy rzece Kruost (up. Kruostas). Pozostały fragmenty pałacu Gintowt-Dziewialtowskich budowanego na początku XIX w. oraz park.
Akademia (Akademija)
W miejscowości jest były dwór Datnowa, w którym działa Instytut Rolniczy.
Datnów (Dotnuva)
Nazwa miasteczka pochodzi od nieopodal płynącej rzeki Datnówki (up. Dotnuvos), dopływ Niewiaży. Datnów wspomina się od XVI w. Już wtedy miasteczko było centrum gminy, formował się dwór datnowski. W roku 1701 zaproszeni przez dworzanin Brzostowskich usiedlili się w miasteczku bernardyni z Wilna. Zbudowali oni nowy kośćiół i klasztor, założyli gimanzjum – na początku z 3 klasami, a później z 6 klasami nauczania. Pewien okres działalnością społeczną zajmowałs się Ojciec Stanisław.
Nieopodal znajduje się Centrum geograficzne Litwy.
Pelednagi (Pelėdnagiai)
Miasteczko położone na lewym brzegu Niewiaży.
6 sierpnia
Pelednagi - Janów - Wenecja - Czabiszki
Odległość: 74 km
Nocleg: Czabiszki (przy rzece Musa)
Janów (Jonava)
Dziewiąte miasto Litwy według ilości mieszkańców. Możliwe, że na tym miejscu groźnie szumiała puszcza, ponieważ nawet teraz we wschodniej części miasta odbija się od gęstych lasów. Mieszkańcy Janowa mówili o istniejącym brodzie nieopodal Janowa płynącej Wilii, opisanym w 1373 r. w kronice Liwońskiej. Bród wówczas był bardzo ważnym objektem wojennym, dlatego był bardzo ukrywany i chroniony. Na podstawie projektu Wawrzyńca Stuoka Gucewicza w 1791 r. wybudowany kościół i klasztor.
Na przedmieściu znajduje się wytwórnia „Achema“.
Wenecja (Venecija)
Miasteczko o nazwie Wenecja.
Czabiszki (Čiobiškis)
Leży na skrzyżowaniu Wilii i Musy (up. Musė), piękny krajobraz. Pałac w stylu klasycyzmu, projektowany przez Wawrzyńca Stuoki-Gucewicz (Katedra Wileńska). Od pocz. XIX w. dwór należał do rodziny Piłsudkich-Giniotów,.
7 sierpnia
Czabiszki - Paprocie – Kazakiszki - Dukszty – Suderwa – Wilno (DKP)
Odległość: 75 km
Paprocie (Paparčiai)
Wieś o słynnej przeszłości nad rzeką Żeżmara (up. Žiežmaros). Góra zamkowa wspominana jest od roku 1394, kiedy walczyli tu pułki Witolda z Krzyżakami, podkradającymi się w stronę Wilna. Odbyła się okrutna walka, podczas której szwagier Witolda - Sudemund trafił w niewolę Krzyżaków i został powieszony. W XVII w. ziemią tą zarządzał skarbnik WKL Stanisław Bejnart. Założył on klasztor dominikański i zbudował kośćiół. Mnisi natomiast założyli szkołę, uczyli młodzież. Gdy władza carska zburzyła klasztor, zostały tylko resztki bramy i kaplica. Legenda głosi, że we wsi są gdzieś zakopane przez mnichów drogocenności.
Kazakiszki (Kazokiškės)
Wieś, nieopodal lasu o tej samej nazwie. W czasach WKL należała do Stanisława Bejnarta, który w 1608 r. podarował mnichom dominikańskim. Tu oni zbudowali pierwszy kościół. Z Włoch do kośćiołu przywieziono kopię obrazu NMP, oryginał którego jest w Neapolu. W roku 1700 obraz zrobił się sławny z powodu cudownych uzdrowień.
Dukszty (Dūkštos)
Brzegiem wsi płynie rzeczka Dukszta (up. Dukšta), dopływ Wilii (up. Neris). W miasteczku znajduje się kościół w stylu neogotycznym, niedaleko – dąbrowa, której wiek dębów sięga 200 lat. Na ścieżce jednej poznawczej trasy można znaleźć kamień, zwany runą, z nadpisem którego nikt nie może przeczytać. Legenda mówi o skarbie ukrytym pod kamieniem.
Suderwa (Sudervė)
Wieś parafialna nad jeziorem Wilnoja (ež. Vilnoja). Nad jeziorem mieści się park rzeźb kamiennych.
Ogólna trasa rajdu rowerowego ~360 km
